Hebben criminelen op kleine vliegvelden als Teuge (nog steeds) vrij spel?

Gepubliceerd op: 20-6-2021

Een grootscheepse controle op en rondom vliegveld Teuge. Vier jaar nadat op diezelfde luchthaven een toestel met tientallen kilo’s heroïne landde en drie jaar nadat de marechaussee alarm sloeg over de veiligheid rondom de elf kleine vliegvelden in ons land. In die tijd zijn de teugels flink aangetrokken. Hoe staat het er nu voor? Of was er nooit echt iets aan de hand?
‘Criminelen hebben vrij spel op kleine luchthavens’, kopten kranten in 2018 na het alarm van de Koninklijke Marechaussee, die strengere controle wil. Betrokkenen bij kleine vliegvelden zijn boos over de berichtgeving. Hoezo vrij spel? De kans dat je met drugs in de auto ongecontroleerd de grenzen overkomt, is onnoemelijk veel groter dan met een vliegtuigje.
Toch is de toon gezet. Of het bericht van de marechaussee nou klopte of niet, feit is dat de controles de laatste jaren veel intensiever zijn geworden, bevestigt de Landelijke Eenheid, dienst luchtvaartpolitie.
Apotheose
Die luchtvaartpolitie heeft een groter team dat de luchthavens checkt. Wijkagenten van de regiopolitie zijn nauwer betrokken geraakt. Ook andere autoriteiten - zoals gemeenten en douane - controleren mee. De voorlopige apotheose: een megacontrole in en rondom Teuge, begin deze maand.
Maar hoe controleer je op en rondom een klein vliegveld?

Avond, 20 januari 2017. ‘Wis je telefoongeschiedenis en reset je mobieltje.’ De Duitse dertigers Lukas G. en Pascal R. zijn die avond net geland op vliegveld Teuge. Via versleutelde Encrochat-berichten krijgen ze van hun handlanger in Engeland de laatste adviezen mee. Maak jullie telefoons leeg.
,,We hebben toch niets verkeerds gedaan”, opperen de Duitsers - die net de opleiding tot verkeersvlieger hadden afgerond bij een bekende Duitse luchtvaartmaatschappij maar nog geen baan hadden - nog vol bravoure tegen de marechaussee. Maar de controleurs laten zich niet tegenhouden. Ze openen twee koffers in het vliegtuig en stuiten op drugs: 60 kilo heroïne met een straatwaarde van ongeveer 1,2 miljoen euro. De Duitsers krijgen in 2019 jarenlange celstraffen.
‘Sloegen zelf alarm’
Directeur Matthijs de Haan van vliegveld Teuge wil niet meer op de veelbesproken drugsvlucht ingaan. ,,Het was een incident. Je hoort wel eens mensen zeggen: ‘Teuge, dat is toch waar die drugsvluchten landen?’ Maar echt, er was maar één zo’n incident. En wij hebben toen zelf groot alarm geslagen.”
Het controleren van vliegtuigen gaat al jaren hetzelfde. Papieren van de piloot, vliegtuig, vluchtvoorbereiding en inzittenden mogen worden gecheckt. ,,Maar we mogen niet zomaar de bagage openen voor controle”, zegt Victor Pollé, landelijk coördinator luchtvaarttoezicht van de Landelijke Eenheid. Alleen bij een concrete verdenking van criminaliteit mag in de bagage worden gekeken, zoals in 2017 gebeurde.
Uitbreiding team
Sinds enkele jaren zijn er vier extra zogenoemde gebiedsagenten na uitgebreide training aan de Landelijke Eenheid toegevoegd, die onder meer alle elf kleine vliegvelden in de gaten houden. Ieder heeft een eigen deel van Nederland onder zijn hoede. De gebiedsagenten werden eerder wijkagenten genoemd, maar volgens Pollé is die naam verwarrend, omdat er bijvoorbeeld in Teuge ook een echte wijkagent is, van de plaatselijke politie. Ook die wordt betrokken bij het vliegveld.
De agenten van de luchtvaartpolitie hebben - in tegenstelling tot bijvoorbeeld die wijkagent - volledige kennis van de luchtvaart. Ze kennen de vaktermen, hebben zelf een vliegbrevet en kennen de luchtvaartregels en -procedures. ,,Daardoor hebben ze heel snel door als er opvallende zaken zijn.” Welke zaken dat precies zijn, wil Pollé niet zeggen. ,,Om criminelen niet op een idee te brengen.” De luchtvaartpolitie werkt nauw samen met de marechaussee.
Te veel brandstof?
Uiteraard wordt gekeken naar de bemanning. De leden van Luchtvaarttoezicht kennen veel vaste vliegers. Bij onbekende gezichten wordt een extra oogje in het zeil gehouden. En uit welk land is het toestel afkomstig? Hoe gedragen inzittenden zich? Hoe is de technische staat van het toestel? Wat is het gewicht van de lading? En heeft het toestel een hoeveelheid brandstof die logisch is voor de vlucht?
Overal word je in de gaten gehouden. We weten precies wie wanneer binnenkomt. Wijk je van die tijden af, dan wordt door ons melding gemaakt
Het aantal verdachte vluchten op Teuge is volgens directeur De Haan op één hand te tellen. ,,Erg zeldzaam. Geen wonder ook. Overal word je in de gaten gehouden. We weten precies wie wanneer binnenkomt. Wijk je van die tijden af, dan wordt door ons melding gemaakt. Wij mogen zelf niet controleren, zelfs geen papieren. Maar de lijntjes met de autoriteiten zijn kort en de drempel om te melden laag.” Ook het vluchtplan is belangrijk. De in 2017 opgepakte Duitsers liepen tegen de lamp door van hun vooraf ingediende plan af te wijken.
Middag, 20 januari 2017. De Britse luchthavenpolitie en de havenmeester in Teuge luiden de ondergang van de Duitse smokkelaars in. Door traditioneel en simpel politiewerk: scherp opletten. De havenmeester bestempelt de vlucht al vroeg als verdacht en tipt Engeland. Eén van de Britten ziet een verdachte auto staan op de parkeerplaats van Wycombe Air Park, een klein vliegveld in Engeland.
De luchthavenpolitie houdt de inzittenden nauwlettend in de gaten en één van hen lijkt via een soort portofoon te communiceren. Vlak nadat de verdachte inzittende de politie spot, vertrekt de auto. Op datzelfde moment maakt het vliegtuigje met de twee Duitsers, dat volgens de papieren in Wycombe zou landen, rechtsomkeert. Het vliegt terug naar Teuge. De Britten waarschuwen de Nederlanders.
Zo worden R. en G. door politie en marechaussee in Nederland opgewacht. Ze stellen tweemaal hun landing uit, maar uiteindelijk raken de wielen van het toestel de baan in Teuge. Niet veel later worden de koffers met heroïne ontdekt.
Havenmeesters
Volgens Pollé is sprake van nauwe samenwerking tussen Europese landen. ,,Met alle buurlanden is één op één contact. Stel dat in Teuge een verdacht toestel vertrekt en wij waren niet op tijd met controleren, dan waarschuwen we het land waar het vliegtuig gaat landen. En andersom ook.”
Havenmeesters zijn de ogen en oren op de vliegvelden. Een agent van de luchtvaartpolitie heeft meerdere vliegvelden onder zich en kan niet overal tegelijk zijn
De havenmeesters spelen een cruciale rol. ,,Zij zijn de ogen en oren op de vliegvelden. Een agent van de luchtvaartpolitie heeft meerdere vliegvelden onder zich en kan niet overal tegelijk zijn. Havenmeesters moeten dus opvallende zaken melden. Dat gebeurt ook.” Ook is er samenwerking met de regiopolitie. ,,Als wij niet op tijd kunnen zijn, kan de politie Apeldoorn naar Teuge.”
Verdachte auto’s
Controle behelst meer dan alleen de vluchten zelf. Ook de omgeving wordt bespied. Staan er verdachte auto’s? Zijn er verdachte bewegingen? De Haan: ,,Als een auto verdacht lang voor de poort staat, tippen wij de autoriteiten.”
Verschillende politie-onderdelen zijn bezig met het vliegveld. Grofweg verdeeld in ‘luchtvaartzijde’ en ‘landzijde’. Die ‘landzijde’ is deze maand voor het eerst diepgaand onderzocht.
Juni 2021. Tijdens een uren durend onderzoek, waarbij allerlei autoriteiten zijn betrokken, wordt Teuge binnenstebuiten gekeerd. Alle 67 omliggende bedrijven moeten papieren overleggen. Werknemers worden onder de loep genomen. De gemeente Voorst, waar Teuge onder valt en initiator van deze grootscheepse actie, spreekt van een groot succes.
Controleurs van douane en Belastingdienst stuiten niet op criminaliteit. Voor politie en partners is dit de eerste controle op deze schaal. Een soort nulmeting. Het moet criminelen afschrikken. Directeur De Haan van Teuge is enthousiast. Liever gecontroleerd worden, dan niet weten wat er speelt, luidt het motto.
Verband?
Voor De Haan staat vast dat deze grondcontrole - ,,Er is geen piloot gecontroleerd” - losstaat van de drugsvlucht in 2017. ,,Deze controle had ook in Hilversum of Hoogeveen kunnen zijn. Er is geen causaal verband.” Pollé beaamt dat: ,,Het stond los van de drugsvlucht.”
Er zitten ook bedrijven die net zijn gestart, die zich bijvoorbeeld richten op elektrisch vliegen
De Haan is niet verbaasd dat er geen onregelmatigheden waren. ,,Wij kennen bijna iedereen die hier werkt.” Is het niet opvallend of verdacht dat rondom een klein vliegveld tientallen bedrijven staan ingeschreven? ,,Nee. Een vliegschool kan al meerdere holdings hebben. Er zitten ook bedrijven die net zijn gestart, die zich bijvoorbeeld richten op elektrisch vliegen.”
Kaping helikopter
Voor 2018 waren er meer incidenten. Van mensensmokkel tot de mislukte kaping van een helikopter door criminelen in Budel. Die zaken verslechterden de beeldvorming over kleine vliegvelden. ,,Het kost veel moeite dat recht te zetten. Maar het was hier nooit een vrijstaat voor criminelen.”
Er kwam ook de campagne Eyes & Ears om omwonenden te bewegen tips over verdachte situaties door te geven. Sindsdien waren er, toeval of niet, geen grote incidenten meer.
‘Haven grotere uitdaging’
De marechaussee wil bij monde van Mike Hofman alleen kort reageren en sluit zich aan bij de woorden van de politie. ,,De Koninklijke Marechaussee en de Landelijke Eenheid van de politie deden na 2017 aanbevelingen over kleine luchthavens. Daaruit zijn enkele verbeteringen aangekondigd en doorgevoerd.”
De Haan: ,,Het lijkt me onlogisch voor een crimineel een kleine luchthaven te kiezen. Wij hebben alle namen, van iedereen die binnenkomt. We kennen elke vluchtroute. Het lijkt me dat er een grotere uitdaging ligt om havens en snelwegen goed te controleren.”
Bekende incidenten op kleine luchthavens
Oktober 2017: Criminelen willen een helikopter kapen op Kempen Airport bij Budel. Met die helikopter, afkomstig van vliegveld Lelystad, willen ze een collega bevrijden uit de gevangenis van Roermond. De politie grijpt in.
Juli 2017: Twee Britse piloten proberen vanaf Teuge naar het Belgische Zoersel-Malle te vliegen om veertien Albanese illegalen op te pikken en het Kanaal over te vliegen. De politie verhindert dat.
Januari 2017: Twee Duitsers worden in Teuge betrapt met 60 kilo heroïne.
December 2016: Een 31-jarige Amsterdammer stapt met 12 kilo cocaïne in een vliegtuig op het vliegveld in Bosschenhoofd (Breda). Hij wordt opgepakt nadat hij landt op een kleine luchthaven bij Londen.
Oktober 2016: De politie pakt op het vliegveld van Hilversum twee Zweden (34 en 49 jaar) met 2 kilo cocaïne in een tas. Het duo komt de drugs met een klein vliegtuig ophalen vanuit Zweden. Vlak voor ze terugvliegen, grijpt de politie in.
Maart 2016: Op vliegveld Drachten pakt de politie twee Zweden voor drugssmokkel. Met een Cessna willen ze 18 kilo cocaïne naar Zweden vervoeren.