Marechaussee stopt met etnisch profileren aan de grens, hoewel het van de rechter wél mag

Gepubliceerd op: 19-11-2021

Marechaussee stopt met etnisch profileren aan de grens, hoewel het van de rechter wél mag
De Koninklijke Marechaussee stopt met etnisch profileren aan de grens. Dat schrijft het korps in voorbereiding op een rondetafelgesprek over het onderwerp in de Tweede Kamer, volgende week woensdag. Het is een opmerkelijke draai.
De marechaussee verdedigde in september het gebruik van etniciteit in risicoprofielen bij grenscontroles nog in de rechtbank, nadat twee burgers en vier mensenrechtenorganisaties in 2018 een zaak aanspanden. Volgens de marechaussee was het gebruik van etniciteit als een van de selectie-indicatoren in de rij op bijvoorbeeld Schiphol geen discriminatie.
De rechter gaf het korps daarin gelijk. De grenscontrole heeft als doel iemands verblijfsstatus vast te stellen, en ‘etnische uiterlijke kenmerken hóéven niet, maar kúnnen wel een objectieve aanwijzing zijn voor iemands herkomst of nationaliteit’, schreef de rechter. Van discriminatie zou pas sprake zijn als etniciteit de enige reden was voor extra controles.
Er kwam veel kritiek op de uitspraak, onder meer van de Raad van Europa, de hoogste mensenrechtenorganisatie van het Europese continent. ‘De recente uitspraak toont niet alleen aan dat etnisch profileren nog steeds gebeurt in Nederland, het laat ook zien dat het rechtssysteem het ondersteunt en rechtvaardigt’, schreef Momodou Malcolm Jallow, rapporteur van de Raad van Europa in een brief aan de ministers Ollongren (Binnenlandse Zaken) en Grapperhaus (Justitie & Veiligheid). ‘Daarmee wordt een duidelijke uiting van discriminatie op grond van etniciteit genormaliseerd’, stelde Malcolm Jallow.
Aangezien voor mensensmokkelaar
Het handelen van de marechaussee kwam in 2018 in het nieuws door het toenmalige Eindhovense gemeenteraadslid Mpanzu Bamenga (D66). Hij landde toen op Eindhoven Airport en werd aangezien voor een Nigeriaanse mensensmokkelaar. Bamenga werd er uitgepikt voor een extra controle en deelde zijn onvrede hierover op sociale media, waarop hij honderden reacties kreeg.
Hoewel het wettelijk dus mag, haalt de marechaussee etniciteit nu uit haar risicoprofielen. ‘Het toepassen van etniciteit dient ook te worden beschouwd vanuit onze legitimiteit en het maatschappelijk vertrouwen’, schrijft de dienst in voorbereiding op een rondetafelgesprek over het onderwerp volgende week woensdag in de Tweede Kamer. Om die reden kiest de marechaussee ervoor ‘om etniciteit geen indicator in profielen of selectiebeslissingen meer te laten zijn.’
Bamenga is blij met de draai van de marechaussee, laat hij telefonisch weten. ‘Hier heb ik drie jaar voor gestreden.’ De mensenrechtenorganisaties en de twee burgers kondigden meteen na de gerechtelijke uitspraak aan in hoger beroep te gaan. Dat plan zetten zij door, ondanks de beleidswijziging van de marechaussee.
Het is namelijk nog de vraag of het beleid en de praktijk nu echt veranderen, stellen zij. Ook hopen zij dat de hogere rechter besluit dat etnisch profileren alsnog discriminatie is en niet mag. ‘Want nu ligt er een gerechtelijke uitspraak die het tegenovergestelde zegt en waar andere instanties naar kunnen verwijzen’, zegt Bamenga.