Klaar voor krachtproef

Gepubliceerd op: 26-3-2022

Hij heeft er inmiddels bijna een jaar opzitten als Commandant der Strijdkrachten, maar zijn eerste echte proeve van kunnen heeft Onno Eichelsheim nog voor de boeg: keuzes maken voor de te besteden miljarden die Defensie straks te verdelen krijgt.
Praat rustig, maar neem een grote stok mee. De militaire filosofie van de Amerikaanse president Roosevelt past prima bij Commandant der Strijdkrachten Onno Eichelsheim. De hoogste militair van ons land, en daarmee de belangrijkste militair adviseur van het kabinet in de Oekraïne-crisis, wordt omschreven als rustig en doortastend. Zijn grootste krachtproef moet hij de komende maanden doorstaan.
Een verrassing was Eichelsheims benoeming, nu bijna een jaar geleden, niet. De functie van CdS rouleert onder de krijgsmachtsdelen en de luchtmacht was aan de beurt. Lang circuleerde de naam van Commandant Luchtstrijdkrachten Dennis Luyt, maar toen de aflossing van Rob Bauer dichterbij kwam, viel bijna alleen nog de naam Eichelsheim.
De generaal (56) was Plaatsvervangend Commandant der Strijdkrachten. Daarvoor directeur Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Functies waardoor hij dicht bij de minister stond. Letterlijk, want toen de MIVD in oktober 2018 bekendmaakte Russische spionnen te hebben betrapt tijdens een hackpoging bij het kantoor van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens in Den Haag, mocht Eichelsheim vanaf hetzelfde podium als de bewindsvrouw een deel van het victorieverhaal doen. Hij deed dat netjes, maar met een lager Top gun-gehalte als bijvoorbeeld zijn verre voorganger Dick Berlijn.

Helikoptervlieger
Politiek lijkt Eichelsheim echter minstens zo begaafd als de eerste CdS. Volgens ingewijden was er een uitstekende band tussen minister Bijleveld en de topmilitair. De helikoptervlieger voelt zich niet alleen thuis in de cockpit, maar functioneert ook goed in de Haagse wandelgangen. Als deel van haar politieke nalatenschap liet Bijleveld een CdS voor haar opvolger achter met een minder dominante manier van leidinggeven dan zijn voorganger. Benaderbaar en goed ingelezen, dat zijn de kwalificaties die het meest vallen als naar Eichelsheim wordt gevraagd.
Bijvoorbeeld vanuit de militaire vakbonden, en zo kent Ridder Militaire Willems-Orde Roy de Ruiter zijn vroegere baas ook. Eichelsheim was commandant van het 301-squadron dat met Apache gevechtshelikopters vloog. „Eichelsheim had een duidelijke visie, wist waar we heen moesten en wat we daarvoor moesten doen. Hij stuurde niet op een dominante manier, maar met argumenten. Het is een sociaal intelligente man”, zegt De Ruiter. „Veel militaire leiders zijn van het micromanagen en durven geen risico’s te nemen. Eichelsheim is niet zo. Hij stelt de juiste mensen aan en geeft hun de vrijheid en middelen om zich te ontplooien. Hij is betrokken en oprecht. Als jonge vlieger durfde ik altijd zijn kantoor binnen te lopen als ik ergens over wilde praten. Ik heb hem hoog zitten, als militair en als mens.”

Angst voor mijnen
Intern viel Eichelsheims benoeming goed. Hij scoort punten, omdat hij geen generaal is die via beleidsfuncties carrière maakte, maar een officier met een degelijk operationeel verleden. Als vlieger en commandant heeft hij vijf uitzendingen op zijn naam. Drie naar Bosnië en twee keer Afghanistan. Vorig jaar vertelde hij tijdens een presentatie over militaire geestelijke gezondheidszorg soms moeite te hebben gehad met thuiskomen na een missie. Zo meed hij onwillekeurig grasstroken na zijn inzet in Bosnië, uit angst voor mijnen. De hoogste baas die weet wat oorlog is en hoe het voelt, voor zo iemand heb je respect.
Eichelsheims tussenrapport na een krap jaar in functie mag vol ruime voldoendes staan, de grootste proeve van kunnen moet hij nog afleggen. Net aangetreden zette de generaal een voor Commandanten der Strijdkrachten unieke stap door in De Telegraaf aan de bel te trekken over de benarde financiële situatie van Defensie. Hij maakte duidelijk dat er minimaal vier miljard euro structureel bij moet, wil onze krijgsmacht op orde komen. Een stellingname van het soort waaraan zijn voorgangers zich nooit waagden.
Het leverde Eichelsheim zowel intern als extern krediet op. Maar hij leek in een lastig parket te zijn geraakt toen er op de formatietafel niet meer dan drie miljard euro werd uitgetrokken. Vragen over het heikele onderwerp hield hij via zijn woordvoerder af. Dat was aan de minister, die voor de zomer met een Defensienota komt. Een politiek spoorboekje voor de komende jaren. Het departement liet weten dat er in dit stuk ’keuzes zouden worden gemaakt’. Haags jargon voor bezuinigingen.
Je zou Eichelsheims ’geen commentaar’ zwak kunnen noemen, maar Haagse insiders zien het eerder als politiek behendig. „Onno weet wat er op de achtergrond wordt geregeld en loopt zo niemand voor de voeten”, analyseert een van hen.
De Oekraïne-crisis zou Onno Eichelsheims saved by the bell-moment kunnen zijn. Ineens tekent zich brede politieke steun af voor een verdere verruiming van de defensiebegroting. Deze Commandant der Strijdkrachten lijkt te ontkomen aan het lot dat zijn meeste voorgangers trof: het mes in de organisatie moeten zetten. Verkopen aan je mensen wat de politiek bedacht heeft, terwijl je het zelf wellicht ook niet ziet zitten. Klem raken tussen het aambeeld krijgsmacht en de Haagse hamer; dat is waar een CdS niet aan ontkomt. Ook niet wanneer ons land toegroeit naar de aan de NAVO beloofde twee procent van het bruto binnenlands product. Ook dan moeten er onder zijn leiding keuzes worden gemaakt.
Moeten de tanks in grote aantallen terugkomen? Krijgt de luchtmacht een vurig gewenst extra squadron F-35’s? Mag de marine meer fregatten bestellen en breidt Nederland de luchtverdediging uit? Het kan niet allemaal.

Doel bereiken
Voorzitter Jan Kropf van de militaire vakbond ACOM heeft een schrale troost voor de man die de harde keuzes moet maken.
„Hij is goed in uitleggen wat er nodig is. Doordat Eichelsheim je mee kan nemen, snap je ook wat er moet gebeuren om het doel te bereiken. Als er een iemand is die dit kan, dan is het deze CdS.”