Zorg dat dreiging misdaad afneemt, Wees weerbaarder tegen criminelen

Gepubliceerd op: 21-4-2022

Als ervaringsdeskundige tegen wil en dank las ik afgelopen week de Kamerbrief over de voortgang van het stelsel Bewaken en Beveiligen. Inmiddels kan ik een stevig boek opendoen over bedreigingen, intimidaties en aanslagpogingen vanuit de georganiseerde misdaad en hoe daarop wordt gereageerd door de overheid.
Ook collega-misdaadverslaggevers als Paul Vugts (Parool) en Mick van Wely (Telegraaf) of een politicus als Geert Wilders weten hoe het is te leven vanuit safehouses en strongrooms. Hetzelfde geldt voor een stevig aantal ministers, burgemeesters, advocaten, aanklagers, politiemensen, rechters, andere justitiemedewerkers en – niet te vergeten – hun gezinnen. Ik heb het niet eens over burgers die om andere redenen te maken hebben met een grote dreiging. Denk aan families van kroongetuigen, slachtoffers van gewelddadige stalkers of de tientallen gezinnen van medewerkers van een fruitbedrijf, die letterlijk in de vuurlinie lagen.
De meeste mensen kunnen zich amper voorstellen hoe het is te leven met een permanente hoge dreiging en intensieve beveiliging. Dat is maar goed ook. Een vrije samenleving is niet gratis en vraagt offers. Als rechters of aanklagers niet meer durven rechtspreken, journalisten het schrijven over georganiseerde misdaad vermijden of advocaten geen kroongetuigen meer bijstaan krijgt die vrije samenleving een fikse knauw.

Vervelende erfenis
Minister Dilan Yesilgöz (VVD) lijkt dat goed te begrijpen, zo blijkt uit haar brief aan de Tweede Kamer. Ze zit met een vervelende erfenis van haar voorgangers, die met lede ogen aanzagen hoe het twintig jaar oude stelsel Bewaken en Beveiligen van de Nederlandse overheid steeds meer verpieterde. Na de moorden op de broer van kroongetuige Nabil B., advocaat Derk Wiersum, aanslagen op mediabedrijven en toenemende dreiging door georganiseerde misdaad kraakt en piept het hele stelsel.
Op dit moment is zelfs sprake van een crepeersterkte bij persoonsbeveiligers. Te beveiligen personen krijgen allerlei restricties opgelegd omdat er eenvoudigweg niet genoeg professionals zijn om ze te begeleiden. De Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) kampt al jaren met tekorten maar krijgt er wel steeds meer werk bij. De persoonsbeveiligers van de Brigade Speciale Beveiligingsopdrachten (BSB) van de Koninklijke Marechaussee en de Bewakingseenheid (BE) van de politie kampen met dezelfde problemen.

Wirwar van competenties
Dan zijn er nog veel andere organisatorische knelpunten. Ik zal u niet vermoeien met uitleg over verschillende centrale en decentrale domeinen en verantwoordelijkheden van instanties, maar neemt u aan dat het hele stelsel een wirwar is van competenties, bureaucratie en diffuse geldstromen, waar niemand een touw aan kan vastknopen. Hoofdofficieren van justitie liggen regelmatig in de clinch met de nationaal coördinator terreurbestrijding en veiligheid (NCTV) en de politie over wie nou waar verantwoordelijk voor is. Dan heb ik het niet eens over operationele zaken als het omgaan met informatiestromen die bepalen of en hoe iemand wordt beveiligd.
Het kan zo eenvoudigweg niet verder. De adviescommissie-Bos startte in februari 2021 met een onderzoek het stelsel te verbeteren en kwam in oktober vorig jaar met een aantal adviezen. Die waren nogal abstract en voorspelbaar. Het stelsel Bewaken en Beveiligen moest ’flexibel, uniform en proactief ingericht zijn’. Zo lust ik er nog wel een paar. Met dit soort adviezen zijn we weer vijf jaar verder voordat er iets concreets gebeurt.
Het rapport van de commissie-Bos maar ook de Kamerbrief gaat te makkelijk voorbij aan de belangrijkste en op termijn ook goedkoopste oplossing: stop niet steeds meer mensen in de beveiliging maar zorg dat de dreiging vanuit de georganiseerde misdaad afneemt. Wees weerbaar als overheid en laat niet direct alle luiken zakken als wat megalomane criminelen denken dat ze het in dit land voor het zeggen hebben. Spoor opdrachtgevers van aanslagen op, verstoor hun structuren, jaag op geldstromen en zorg dat ze vanuit de gevangenis hun criminele handel en wandel niet voortzetten.

Namen en rugnummers
De afgelopen vijf jaar is de informatiepositie van veel rechercheteams zeer verbeterd. Namen en rugnummers van criminele leiders, hun facilitators en uitvoerders van huurmoorden zijn bekend. De politie weet in veel gevallen waar ze wonen en hun misdaden beramen. Ga deze wijken in en verstoor hun modus operandi. Ooit waren er plannen om met ’treiterteams’ criminele kopstukken en hun voetvolk binnen de grenzen van de wet het leven zuur te maken. De ideeën stuitten op verzet omdat de aanpak stigmatiserend zou werken. Maar criminelen moeten toch vrezen voor wetshandhavers en respect hebben voor degenen die de rechtsstaat overeind houden?
In Nederland is de situatie vaak andersom. Het creëren van meer weerstand is de enige manier om een nieuw stelsel Bewaken en Beveiligen stuurbaar en betaalbaar te houden. Anders bewaakt straks de ene helft van de misdaadbestrijders de andere helft. Dat kan toch nooit de bedoeling zijn.

Reacties of tips? Mail naar: jvdheuvel@telegraaf.nl