Bond vreest voor controles nu selectie op huidskleur niet mag:

Gepubliceerd op: 16-2-2023

Bond vreest voor controles nu selectie op huidskleur niet mag: ‘Voorkomen mensensmokkel wordt moeilijker’

Het wordt voor de Marechaussee moeilijker om mensensmokkel te voorkomen nu zij bij controles niet langer naar huidskleur mag kijken. Of moet er simpelweg meer worden gelet op zenuwachtige reizigers in de rij op Schiphol en volle busjes met geblindeerde ramen op de snelweg?

De controles van de Koninklijke Marechaussee worden minder effectief en het werk wordt moeilijker. Dat verwacht Sven Schuitema, voorzitter van Marechausseevereniging Marver, na de ‘historische’ uitspraak van het gerechtshof afgelopen dinsdag. De dienst mag de huidskleur van mensen niet meer laten meewegen in wie wel of niet wordt gecontroleerd.

Het gaat om steekproeven die de Marechaussee uitvoert op vliegvelden en snelwegen dicht bij de grens. Daarbij wordt gekeken naar reizigers die vanuit het ene zogeheten Schengenland naar het andere reizen. Tussen die 27 Europese landen geldt vrij verkeer van personen. Reizigers worden dus niet automatisch gecontroleerd. Met die steekproeven worden onder andere illegale immigratie en grensoverschrijdende criminaliteit bestreden.

Zo kon het zijn dat bij vliegtuigen uit Italië, een route die veel wordt gebruikt voor mensensmokkel uit Afrika, extra werd gekeken naar mensen met een donkere huidskleur. „Als je daar niet meer naar mag kijken, wordt het voor de Marechaussee lastiger om uit te komen bij iemand die illegaal het land probeert in te komen’’, zegt Schuitema over het gevolg van de uitspraak van het hof. „Omdat het in dit voorbeeld veelal geen witte mensen zijn die dat proberen.’’

Vietnamezen langs snelweg
Zelf houdt de Marechaussee na de uitspraak de kaken even stijf op elkaar. Eerst wordt onderzocht wat de gevolgen daarvan zijn voor haar werk. Maar tijdens de rechtszaak bij het hof werd eerder wel een voorbeeld gegeven over Vietnamezen die via het vasteland van Europa illegaal naar Engeland willen reizen. Zij klimmen vaak op parkeerplaatsen langs de snelweg in vrachtwagens. Dat gebeurt ook in Nederland. Als de Marechaussee tijdens een controle ’s nachts twee mensen zag lopen met een Aziatisch uiterlijk, kon dat reden zijn om hen te controleren.

Dat is vanaf nu niet meer mogelijk. Daarmee wordt het volgens Schuitema praktisch ondoenlijk om mensensmokkel te bestrijden. „Want dat is het uiteindelijke doel. Je wilt voorkomen dat mensen het land in worden gesmokkeld en vervolgens worden uitgebuit. Met de uitspraak van het hof wordt het uiteindelijk moeilijker om deze slachtoffers te beschermen.’’

Advocaat Sébas Diekstra, oud-beroepsmarechaussee en nu reserve-hoofdofficier, verwacht dat niet. De Marechaussee werd in dezelfde zaak in 2021 nog in het gelijk gesteld door de rechtbank, maar liet weten etniciteit niet langer te laten meespelen bij controles. Diekstra: „Ik heb de exacte cijfers niet paraat, maar het lijkt erop dat er nog nooit zoveel mensensmokkelverdachten zijn aangehouden als in de afgelopen twee jaar.’’

Geblindeerde ramen
Het zegt volgens hem genoeg over de manier van werken bij de Marechaussee en dat er veel meer aspecten zijn waar bij een controle naar wordt gekeken. Bij steekproeven op de snelweg kunnen kentekenplaten van voertuigen informatie opleveren, bijvoorbeeld over waar een busje vandaan komt of dat het in verband is gebracht met verdachte situaties.

„Stel: je weet dat er vanuit een bepaalde stad in Duitsland veel mensensmokkelaars actief zijn. Vervolgens zie je bij een controle aan het nummerbord dat het busje uit die stad komt en dat er veel mensen in zitten. Dan kun je die nog steeds controleren’’, zegt Diekstra. „Maar het kan ook een bepaald type auto zijn, er kan sprake zijn van geblindeerde ramen of de auto kan zwaarbeladen zijn.’’

Schuitema is het daarmee eens, maar hij verwacht dat het vooral bij de controles op luchthavens lastiger wordt. Al zijn er ook dan veel aspecten die een rol kunnen spelen. Een vrouw met een blauw oog die aan haar arm wordt meegetrokken, kan duiden op mensenhandel. Diekstra: „Of denk aan iemand die illegaal het land probeert in te komen en die zich heel zenuwachtig gedraagt en loopt te zweten. Er zijn zoveel aspecten waarnaar wordt gekeken. Ik ben ervan overtuigd dat de Marechaussee onverminderd haar werk kan doen.’’