Wachtmeester paste niet op Nederlandse goudvoorraad maar keek alleen nog op zijn iPad

Gepubliceerd op: 14-12-2023

Een wachtmeester van de marechaussee moest op de goudvoorraad van DNB letten.
In plaats daarvan lag hij tijdens zijn nachtdienst op de bank naar zijn iPad te kijken.
Hij was zelfs onbereikbaar voor collega’s, die daardoor niet op patrouille gingen.

De wachtmeester was een jongen van midden twintig. Zijn taak was, op het eerste gezicht, eenvoudig: hij moest de omgeving in de gaten houden. Concreet diende hij het voormalige gebouw van gelddrukkerij Johan Enschedé in de Waarderpolder niet uit het oog te verliezen.
Want daar lag de Nederlandse goudvoorraad opgeslagen. De Nederlandsche Bank, beeldbepalend gebouw aan het Frederiksplein in Amsterdam, wordt gerenoveerd. Dus moest drie jaar geleden ook het goud uit de kelders ‘verkassen’.
14.000 goudstaven
DNB heeft 14.000 goudstaven van 12,5 kilo per stuk en duizend kisten met gouden munten. Bij elkaar opgeteld is dat 200.000 kilo, zo becijferde de bank. De waarde ervan is meer dan €10 mrd. De uitwijk naar Haarlem, waar jarenlang geld werd gedrukt en er dus volop beveiliging is, was tijdelijk.
Maar het was allerminst een ‘goedkoop tussendoortje’. De marechaussee ging het pand bewaken, pal aan het spoor, dichtbij de Ikea. Hier reden elke dag geldwagens af en aan, om banken te voorzien van de benodigde contanten. Dus werd het tijdelijke geldpakhuis 24 uur per dag beveiligd.

Op de bank
Dat was de verantwoordelijkheid van het eskadron Hoog Risico Beveiliging van de Koninklijke Marechaussee. Deze eenheden bewaken en beveiligen objecten met een verhoogde dreiging op aanslagen. In Nederland zijn er zes pelotons, met in totaal zo’n vierhonderd man. De wachtmeester die onlangs voor de meervoudige militaire kamer stond, een soort rechtbank voor het leger in Arnhem, is een van hen.
Hij had nachtdienst, van maandag 20 maart tot en met vrijdag 24 maart. Als dienstdoend wachtcommandant was hij belast met, zoals dat heet, ‘het aansturen van de operationele dienst’. Dus: wie doet wat, in de nachtelijke uren in de Waarderpolder? Alleen deed hij dat niet.
De man lag languit op de bank. Met zijn smartphone, of zijn iPad. Oortjes in.

Telefoon
Dat verklaarden verschillende collega’s, die ook nachtdienst hadden. De man die oog moest hebben voor de miljarden die letterlijk onder hem lagen, keek urenlang een serie op een schermpje. Een van zijn collega’s verklaarde: ‘communicatie was amper nog mogelijk’.
Een wachtmeester moet altijd reageren op de zogeheten wachtcommandantentelefoon. Elk belletje kan, in principe, ‘foute bingo’ zijn – of een loze melding. Hoe dan ook: als wachtmeester dien je die telefoon altijd binnen handbereik te hebben. Al is het maar omdat mensen zich kunnen ziekmelden via die lijn.

Oortjes in
De bankhangende wachtmeester hoorde de telefoon niet eens. Pas nadat iemand de rustruimte in liep en zelf de telefoon oppakte, merkte de jongen op de bank dat die was afgegaan. Later die week kregen twee marechaussees geen gehoor toen ze, middenin de nacht, twee keer via de portofoon deze wachtmeester opriepen.
Toen zijn collega’s hem hiermee confronteerden – waarom antwoordde je niet? – vertrok het gezicht van de wachtmeester. De portofoon stond misschien wat zacht, zei hij. En: ‘Sorry, dat was niet de bedoeling.’ Zijn oortjes had hij toen nog in.
‘Sorry, dat was niet de bedoeling’
Wachtmeester tegen zijn collega’s, nadat hij de portofoon niet had gehoord
De wachtmeester lag hele nachten op de bank, verklaarden meerdere van zijn collega's. Koppel af - waar zijn vuurwapen en pepperspray aan hingen - vest uit en AirPods in zijn oren.

Geen patrouille
Omdat hij niet bereikbaar was, via portofoon noch telefoon, besloten twee marechaussees om géén ronde te gaan rijden. Want als de marechaussees onverhoeds ergens op zouden stuiten tijdens een patrouille, hadden zij geen steun van de wachtmeester. De jongen die op de bank hing wist immers niet waar zijn personeel was. Zo was er nul aansturing bij calamiteiten.
Kortom, de midtwintiger had verzaakt, werd medio november gezegd in rechtbank van Arnhem. In jargon: hij had zich ‘opzettelijk onttrokken aan een bijzondere verplichting betreffende de waakzaamheid en veiligheid. Daardoor is schade te duchten voor de bestrijding van gemeen gevaar voor personen of goederen.’ Volgens het Wetboek van Militair Strafrecht is dat een misdrijf.

Taakstraf
De strafeis was een taakstraf van 100 uur, waarvan 50 voorwaardelijk. Het vonnis, vorige week, was nog iets strenger. De bankhangende wachtmeester kreeg de taakstraf van 100 uur zónder voorwaardelijk deel. Voert hij de vervangende straf niet goed uit, dan wacht hem 'militaire hechtenis' van 50 dagen.
Met het goud is nooit wat gebeurd. Inmiddels is dat allemaal weg uit Haarlem. De verhuizing in mei duurde vier weken. Er is toen voor zo’n €14,5 mrd aan goud en bankbiljetten, in vrachtwagens zonder logo’s, naar het ‘Nederlandse Fort Knox’ in Zeist gebracht.