De route naar Ter Apel: zo weten asielzoekers waar ze naartoe moeten in Nederland

Gepubliceerd op: 12-2-2026

Geen officiële reisgids, maar wel een duidelijk einddoel: het aanmeldcentrum in Ter Apel. "Hoe weten asielzoekers die de grens oversteken eigenlijk waar ze precies naartoe moeten?", vroegen jullie in de chat.
Wie Nederland binnenkomt om asiel aan te vragen, krijgt niet altijd een routekaart in handen. Toch weten de meeste mensen hun weg naar het hoge noorden goed te vinden. Volgens universitair hoofddocent Sociale Geografie Joris Schapendonk van de Radboud Universiteit en beleidsmedewerker asiel Els Klein Hofmeijer bij VluchtelingenWerk Nederland, is dat geen toeval.

*Verschillende routes*
De manier waarop een asielzoeker Nederland binnenkomt, bepaalt volgens hoofddocent Schapendonk hoe de eerste uren verlopen. Op Schiphol is de situatie strikt: "Daar wordt de grensprocedure in gang gezet en wordt men eigenlijk verteld dat men Nederland niet in mag. Mensen komen dan in grensdetentie terecht."

Aan de landgrenzen met Duitsland en België verloopt het anders. Asielzoekers steken soms ongezien de grens over en melden zich later bij de politie of een steunorganisatie. Daar wordt uitgelegd dat de asielaanvraag altijd in Ter Apel moet starten, weet Schapendonk.

*Marechaussee als gids*
De Koninklijke Marechaussee controleert op Schiphol, maar ook steekproefsgewijs aan de landgrens. "Als een persoon aangeeft asiel aan te willen vragen, zal de Marechaussee deze persoon begeleiden naar Ter Apel of wordt er verteld waar het dorp ligt", zegt de hoofddocent. Vaak gaan zij vervolgens op eigen houtje verder met het openbaar vervoer.

Toch kan er niet op elke plek controle zijn. "Nederland heeft een grens van iets meer dan 1.000 kilometer", vult beleidsmedewerker Klein Hofmeijer aan. De rol van de politie is daarbij veranderd: zij controleren geen documenten meer, dat doet de DISA (Dienst Identificatie en Screening Asielzoekers). De politie beperkt zich tot het doorverwijzen van mensen naar het noorden.

*Logistieke puzzel*
Volgens de beleidsmedewerker lukt het de meeste mensen goed om Ter Apel zelfstandig te bereiken via de trein naar Emmen en vervolgens met de bus. "Die mensen reizen gewoon zoals jij en ik ook naar Ter Apel zouden reizen", zegt ze. Alle overheidspartijen zijn hiervan op de hoogte en wijzen dezelfde weg.
Dat iedereen naar één specifiek punt in Nederland moet reizen, leidt soms tot enorme logistieke druk. Hoewel spreiding over het land volgens de beleidsmedewerker beter zou zijn voor de rust, blijft Ter Apel de enige plek. "Het is heel moeilijk om gemeenten te vinden die bereid zijn een deel van deze taak over te nemen."

*Bussen?*
'Waar komen de bussen met asielzoekers vandaan?', is een veelgehoorde vraag in de chat. Dat beeld heeft wat nuance nodig, volgens Klein Hofmeijer.
Ze legt uit dat dit waarschijnlijk vaak pendeldiensten waren voor noodopvanglocaties: "In 2023 was er een periode waarin er veel te weinig opvang was. Mensen stapten toen in bussen om tijdelijk een nacht op een andere locatie te verblijven, om de volgende dag weer terug te keren naar Ter Apel."

*Afhankelijker van smokkelaars*
Daarnaast kunnen mensen doelen op de kleine busjes van mensensmokkelaars. Legale oversteek van grenzen aan de randen van Europa wordt door toezicht van Frontext steeds moeilijker.
Daarom worden mensen soms direct de grens weer over gezet. De afhankelijkheid van smokkelaars neemt om die reden toe. "Mensen voelen zich gedwongen om deze hulp in te schakelen voor hun reis", zegt Klein Hofmeijer.

*Sociale netwerk*
Veel informatie over de reis naar Ter Apel komt via-via, van bekenden die al bij het aanmeldcentrum zijn geweest. Hoofddocent Schapendonk: "Ze hebben in de regel een sociaal netwerk dat informatie deelt. Er is online veel te vinden in Facebook-communities."
Ook officiële kanalen, zoals de website RefugeeHelp, worden volgens beleidsmedewerker Klein Hofmeijer goed gevonden door nieuwkomers. "Je moet daar echt in persoon aanwezig zijn om aan te geven dat je asiel wil aanvragen. Dat is de enige plek waar dat in Nederland kan", zegt Klein Hofmeijer. "En als dat niet gebeurt via het sociale netwerk, dan zal een instantie zoals de politie of een steunorganisatie daarop wijzen."